BUITENLANDSE RECENSIES
Frank van Aken maakt sensationeel debuut bij Wiener Staatsoper als Tannhäuser
©
Michael Pöhn
De ‘Tannhäuser’ in de Wiener
Staatsoper staat in het teken van het debuut van de Nederlandse heldentenor
Frank van Aken. Van Aken werd gevraagd in te vallen voor Johan Botha en had twee
dagen de tijd om zich voor te bereiden op de enscenering en de zware partij, die
hij twee jaar geleden voor het laatst had gezongen. Het verwende en kritische
Weense publiek beloonde hem met een ovationeel applaus voor zijn sensationele
prestatie.
Het
seizoen 2010 / 2011 betekent een frisse wind door de Wiener Staatsoper met de
nieuwe General Musik Direktor Franz Welser-Möst en een nieuwe intendant
Dominique Meyer. Ook het toneeldoek is nieuw en vervaardigd van ijzer door de
Amerikaanse symbolist Cy Twombly. Het nieuwe Weense seizoen opent met
‘Tannhäuser’ van Richard Wagner (1813 – 1883) in de versie, zoals de opera
tijdens de wereldpremière in 1845 in Dresden werd gespeeld. Regisseur is
Claus Guth (Frankfurt, 1964), die bekend staat als iemand die rationeel
zoekt naar nieuwe vondsten. Zijn ‘Tannhäuser’ speelt zich af in Wenen ten tijde
van de ‘fin du siècle’. De eerste akte opent in Tannhäusers droom, waarin hij
aan Venus denkt, waarna het toneel zich verplaatst naar de lobby van een hotel,
alwaar ook de andere ridders er hypocriet een minnares op na houden. De tweede
akte bevindt zich in de pauze van een operafoyer, waar Elisabeth koketteert en
de derde akte speelt zich af in een psychiatrische inrichting, waar de
psychoanalyse van rondom de eeuwwisseling bedreven wordt. Guth neemt de
toeschouwer op reis door Tannhäusers geest. Door de gebeurtenissen vanuit het
perspectief van diens denkbeeldige waanwereld te bekijken, gaat Guth voorbij aan
de tweestrijd van de titelheld en zet hij hem te eendimensionaal en gevoelloos
neer. Guth negeert de tragische dimensie van de opera en ontroert niet. De
zangwedstrijd wordt in zijn ‘Tannhäuser’ dan ook een nutteloze bijlage en zijn
gebruik van dubbelgangers en freeze-posities zijn inmiddels te vaak uitgemolken
om nog interessant te zijn.
De
‘Tannhäuser’ staat echter in het teken van het debuut van de Nederlandse
heldentenor Frank van Aken bij de Wiener Staatsoper. Van Aken werd
gevraagd in te vallen voor Johan Botha als de titelheld en had twee dagen de
tijd om zich voor te bereiden op de enscenering en de zware partij, die hij twee
jaar geleden voor het laatst had gezongen. Van Aken zette een facetrijke en
gevoelige Tannhäuser neer met diens gekwelde en dolende geest in al zijn
vervreemding en isolement. Zijn krachtige en energieke heldentenor vulde de
Weense Staatsopera met gemak en zijn hoge A’s slingerden door de zaal. Van Aken
heeft een breed en eerlijk geluid, dat je tegenwoordig nog maar zelden hoort in
dit repertoire. Het verwende en kritische Weense publiek beloonde hem dan ook
met een ovationeel applaus en dat is een sensationele prestatie, mede gezien het
feit dat hij de publiekslieveling Botha verving.
Het is ook een verademing om als Elisabeth eindelijk weer eens een brede
sopraanstem te horen. De Duitse sopraan Anja Kampe zingt in de
traditie, zoals men Wagner nog zelden hoort. De bariton Matthias Goerne
klinkt wollig en naar binnen gezongen. Zijn ‘Abendstern’-aria – Wagner schijnt
het zelf een “hondenkluif” genoemd te hebben – zingt hij met een fraaie
frasering en legato. Dirigent Franz Welser-Möst laat de muziek golvend
vloeien en houdt het doorschijnend met een mengsel en reeksen van kleuren en
klanken. Hij zorgt voor dramatische expressie en geeft symfonische breedte. Voor
de zangers is Welser-Möst ondersteunend en attent. Het koor en orkest van de
Wiener Staatsoper zijn exact.
De Wiener Staatsoper heeft een rijke traditie met ‘Tannhäuser’ en bekende
vertolkers van de titelheld in Wenen waren onder anderen Leo Slezak, Max Lorenz,
Lauritz Melchior, Set Svanholm, Wolfgang Windgassen en Hans Beirer. Aan dit
rijtje kan de Nederlandse tenor Frank van Aken met trots zijn naam toevoegen.
Niet voor niets is hij ook door het operahuis teruggevraagd voor de laatste
voorstelling van ‘Tannhäuser’ op 15 september.